E. coli bij kalveren: diarree in de eerste levensdagen

Een erg frustrerende vorm van kalverdiarree is een besmetting met de bacterie Escherichia coli (E. coli). Deze variant van diarree zie je vooral tijdens de eerste levensdagen van een kalf. Waar crypto, rota en corona vaak pas wat later zichtbaar worden, slaat coli vaak vlak na de geboorte toe. Wat deze vorm van diarree onderscheidt, is het zeer snelle ziekteverloop. Door de gifstoffen die deze bacterie produceert, raakt de vocht- en zoutbalans van het kalf verstoord, waardoor een kalf binnen enkele uren ernstig ziek kan worden. Daarom is voorkomen bij E. coli veel belangrijker dan genezen. Met een goede biestvoorziening, een lage infectiedruk en een sterk management kun je de kans op problemen aanzienlijk verkleinen.

Wat is E. coli bij kalveren?

Escherichia coli (E. coli) is een bacterie die van nature voorkomt in de darm van een kalf. Er zijn verschillende typen E. coli. De meeste zijn onschadelijk en horen bij een gezonde darmflora, maar er bestaan ook ziekteverwekkende stammen die diarree kunnen veroorzaken. Zolang de weerstand van het kalf goed is en de darmflora in balans blijft, levert dit meestal geen problemen op. Pas wanneer ziekteverwekkende E. coli-stammen de overhand krijgen, kunnen er problemen ontstaan. Vooral in de eerste levensdagen is een kalf hier extra kwetsbaar voor, omdat de eigen weerstand dan nog volop in ontwikkeling is.

Bij pasgeboren kalveren gaat het meestal om de Enterotoxigene Escherichia coli (ETEC). Veel van deze bacteriën beschikken over de zogenoemde K99 (F5)-hechtingsfactor, waarmee ze zich vasthechten aan de wand van de dunne darm, waar ze vervolgens gifstoffen produceren die de darm verstoren. Door deze gifstoffen scheidt de darm grote hoeveelheden vocht en elektrolyten uit en kan een kalf in korte tijd uitdrogen, verzuren en ernstig verzwakken.

Symptomen van E. coli diarree

Het ziekteverloop bij E. coli-diarree is vaak razendsnel. Een kalf dat 's avonds nog fit lijkt, kan de volgende ochtend al ernstig ziek en uitgedroogd zijn. De mest is vaak waterdun en daarnaast zie je vaak dat het kalf minder goed drinkt, sloom wordt en koorts ontwikkelt.

Om andere oorzaken uit te sluiten en een gerichte aanpak te kiezen, is een mesttest de beste manier om vast te stellen of E. coli daadwerkelijk de veroorzaker is.

Hoe raakt een kalf besmet?

Een kalf komt al in de eerste uren na de geboorte in contact met E. coli. Besmetting verloopt via de bek, bijvoorbeeld door mest, het afkalfhok, drinkmateriaal, handen of de omgeving. Of dit daadwerkelijk tot diarree leidt, hangt vooral af van de weerstand van het kalf en de infectiedruk op het bedrijf. Een goede biestvoorziening en een hygiënische omgeving zijn daarom de belangrijkste maatregelen om E. coli bij kalveren te voorkomen.

E. coli behandelen

Bij E. coli-diarree is snel handelen belangrijk. Door het snelle ziekteverloop kan een kalf in korte tijd veel vocht en belangrijke zouten (elektrolyten) verliezen. De eerste stap is daarom het ondersteunen van de vocht- en elektrolytenbalans om uitdroging te voorkomen of te beperken.

Blijf daarnaast melk verstrekken. Juist een ziek kalf heeft energie nodig om te herstellen. Het volledig stoppen met melk kan ervoor zorgen dat een kalf nog verder verzwakt. Geef elektrolyten altijd tussen de melkvoedingen door, zodat zowel de energievoorziening als de vochtbalans op peil blijven.

Omdat E. coli een bacterie is, kan een veearts in sommige gevallen besluiten een antibioticumbehandeling in te zetten. Dit is echter niet in alle situaties nodig of zinvol. Daarom is het belangrijk om samen met de veearts te beoordelen welke behandeling het beste past bij het individuele kalf en de situatie op het bedrijf.

Juist door het snelle ziekteverloop is voorkomen belangrijker dan genezen. Met een goede biestvoorziening, hygiëne en een sterke basis kun je veel problemen vóór zijn.

Preventie van E. coli

Vooral bij E. coli is voorkomen veel effectiever dan genezen. Een kalf dat snel voldoende biest van goede kwaliteit krijgt, start met meer weerstand. Wordt een kalf daarnaast geboren in een schone omgeving en drinkt het uit goed gereinigd materiaal, dan is de infectiedruk in de eerste levensdagen een stuk lager.

Daarom is het belangrijk om kritisch te kijken naar alles wat er gebeurt rondom het afkalven, de biestverstrekking en de melkbereiding.

In de praktijk zien we regelmatig dat ‘schoon’ niet altijd betekent dat iets ook écht schoon is. We hebben dit zelf onderzocht met swabs op drinkgerei vóór en na het reinigen met verschillende reinigingsmiddelen. De uitkomsten zijn soms verrassend en laten zien hoeveel verschil de juiste werkwijze kan maken.

Een besmetting met E. coli staat zelden op zichzelf. De manier waarop een kalf de eerste uren en dagen doorkomt, bepaalt ook hoe weerbaar het is tegen andere diarreeverwekkers. Benieuwd welke factoren nog meer een rol spelen bij kalverdiarree? In onze blog over kalverdiarree lees je hoe de verschillende oorzaken met elkaar samenhangen en waar in de praktijk vaak de meeste winst te behalen valt.

Even sparren?

Iedere melkveehouder doet zijn best om kalveren een goede start te geven. Toch zien we in de praktijk regelmatig kleine aandachtspunten die ongemerkt veel invloed hebben op de weerstand van een kalf. Benieuwd hoe dat op jouw bedrijf zit? We kijken graag een keer met je mee.